علی یارکِّنه

گویش کیلانی بخشی از زبان تات در ایران بزرگ است که در آستانه فراموشی ست. این متن تنها تلاشی برای نوشتن به گویش مهجوری است که می رود تا از حافظه ها پاک گردد. بدیهی است اعراب گذاری و نارسایی امکانات در بیان مصوت ها، سکوت ها، صداها و حروف، مشکلاتی در خوانش آن پیش خواهد آورد. امید است زبان دانان و همشهریهای علاقمند و توانا تلاشی برای رفع این نقیصه بنمایند. پیشاپیش پوزش من در نارسایی بعضی کلمات و جملات به دلیل سختی در نویسش درست آنها را بپذیرید.

جعفر پویه

بلبل‌ستون رِ که رَد کرد، از کُرَک‌جو بَپُری اونور و دَره غیب رِ سرازیر بَبُو. راه که نَبو، اما هَمُون کوره راه هم مینِ تاریکی گُم بَبّو. تازَه سرشو بُو، اما هَمچه تاریک بَبّو که چشم چشم ر نَمدی. یگ هالِ خشگ دیگید به شَقهِ‌ش، معلوم نَبو زخم بَبُو یا نه، اما چاره نِداشت، راه‌شِ ادامه بِدا.
یک کَمگ دورتر لای چَگن‌ها چیزی بَخِشت و بَشُو. صدای خِش خِش بشووَنِش، مثل سوهَن روحش رِ خراش بدا. ترس از سینه‌ش بالاتِرَگ بیامو و یگرا تَنش بَچّلی. زونوهاش کم جون بَبُو، اوو دُهونِش ر قورد بِدا و دورا کُهَه کرد. مِخواست اینجوری خودش بنما. بَشو فوشگگ بَزنِه، نتونست. کِتارش مِلرزی، نَمتونِست لوشِه‌ش ر جمعا کونه. دست بنداخت بند لیفونِ شلوارش، اونه رِ یک کَمگ بکشی بالا، یکی دو را پائین تنه‌ش را توکوم بدا و راه افتا. سعی کرد تا وا دست‌ش سپری واسه صورتش درست کُنه تا چو چِل چشمش هانشو. صدای خِش خِش هنو از اون دورها میامو.
باد دَپیتِ‌بو لا نی‌های خشگِ کنارِ جو. صدای بهم بَخوردنِ تنه های خشک نی و وَلگ‌های دراز و باریکش مثل وَهمی که اَ پشتِ سایه های یک ترس قد بَگشیه‌با همه جونشِ رِ ویگید. انگار کسی درختی ر هووشَند. صدا اونوجوری بود. اما هیچی نَرید. فقد صدای هووشِندَن میامو. باد وازیش بیکِه بو و هی سَرم بسر نی های خشگ و وَلگ های بَریتهِ اون دور ورها دَمنا. انگار یکی مین اون خُشگارها رَژه موشو. هی خُشکِ ولگ‌ها ر لَقد مال مِکرد و وا اونها دار و دعوا ویمگید. یک تیگ ول مِکَرد، اما دوراهه اَ سر میگید.
بَشو پشت سر شِ نیگا کونه، اما هرچی چشمش ر گُشاد کرد، مین اون ظُلماتِ‌شو جایی ر نَدی. یِهوو پاش گیر کرد به کُنده‌یی که اونجه اِفتابو، توگسون دیگید، نَحق بو وا سر بَخوره زمین. هرجور که بُو خودش ر نیگه داشت و به راهش ادامه هادا.
از رو رِبار تَم غلیظی پاب‌بو. تَم علفها و زمین دورِ ور رِ مِلِشت و بالا میامو. اندی غلیظ بُو که انگار جول دود دِنین. وا خودش بوگود: همچه غلیظه که مِشاست وا گزلیگ یک تیگ‌ش بَربینی دنی جیبد.
معلوم نبو تَم تندا تند بالا میامو یا او به طرف اونَه داشت مُشو. هرچی بو بهم بَرسیَن و مینهَم شُوَن. بوی تَم مثل بو حمون صبح زودی بو که کسی مینش دنی با و آدم تازه واردش مبا. بو و خِش خِش واهم غَر غاطی مُبو. مثل کاهی که مین سیرش رقیق بَبه دریته بان. بهم دَچِسبیَه اما از هم قابل تشخیص بَن. مخلوط تَم و صدای غلیظ بَبَه به تن آدم دَمچسبی. بوش دماغ ر پُرامکرد و نفس ر پس مِزی. اگه تا حالا دَمِ پاش ر هم بزور مِدی، حالا دیَه تا زونوش ر هم نمتونِست بینه. دستش ر دنا لا تَمی که همه جا ر ویکّه بو. اونَه ر مین دستش خُشال بدا. اما اَ لا انگوشتاش بَزی بیرون و فقط یگ گُل‌نم کف دستش بموند. پاش که بی جورَب مین کوش دَبو احساس خُنَکی مِکرد. خُنَکی که نه، مثل خُنَکی. شاید احساسش اُنجوری بو. لرزش پاش هم وا تَم چسبناگ قاطی موبو و ترسش ر بیشتر مِکَرد.
گوش بخوابوند. هیج صدایی نمیامو. یک تیگ فکر کرد و مین دلش بوگود: یعنی مِشا؟
چدو سگ اَصلی لاکَه نَمونه؟
چدو غلاغی، کشگرگی، مرگیجه ای صداش درنمیا؟
انگار همچی ر خاموش کردن. شایدم همه خووشون بَبُرده که صداشون درنمیا.
دو راهه بوگود:خراب بَبَه انگار خاگ مرده مینش بَریتن! هنوز که سَرشوه، یعنی همه لا بنداختِن دَخوتِن؟
همین‌جور که واخودش گَب مِزی به راه کنار جو کَرِستون بَرسی. سمت راست ر نیگا کرد، نِه سو چراغی میامو و نه صدای جَگ و جانوری؛ همه جا ساکت، همه چی سوت و کور بو.
سمت چپ که هیچی، تا خونه مَدابراهیم گُلنار کُلّی راه بو، پی جو هم که یگ‌وَرش کوه بو و یگ‌وَرِش هَلُم، هیج خبری نَبو.
بوگود، اینه دیه چدو وختیه؟ هیج بویی نَمیا. هِوا هم ویشیل بَبه، بی طعم و بی مزه، بی بو و بی رنگ.
هیج رنگی ر چشم نَمدی. مشاست تَم ر حس کِردَن. اَ دماغش بالا موشو و جدار اونه خوس مِکرد. سفیل تُنُگ‌ش ر هم انگار غَرو بَزی بو. خوس اوو. دست بگشی به سرش، موهاش تَر بو. چند تا چو چل و خار خَسَگ هم لا موهاش دَبو. وا دستش اونها ر حس کرد، اما بهشون اهمیت ندا.
چه تووفیری مونه، الهان که همه چی ساکت بَبِه. حالا که هیچ بویی نَمیا، وختی هیچ صدایی از هیجا درنمیا. حالا بوگو چهارتا آجار هم بشوبا لا موهات. دیه چه فرقی مونه، توفیرش چیه وا دنی‌بَنِش؟ کی مِینِه که عیب با؟…
سعی کرد تا روبرو ر بپا، دا موتونست چشماش ر وا کرد شاید لوو ربار ر بینه. اما نه – میگه موبو. اَ مین اون تَم غلیظ و اون تاریکیِ سنگین جایی رِ بَدیَن. هیچ فایدَیی هم نداشت. صدای اوو ربار هم نمیامو. بوگود:یعنی ربار هم واهِستیه؟ یا بِفتیه؟ شُرشُر اوو که دیه باید بیا!
همین‌جور که دور خودش مِچرخی و وهرون موگود، بشنافت که یک صدای پایی از اون دورها داره میا. اوو دهون ش قورد بدا. سینه‌ش ر صاف کرد. ورگردی اون وری و یک تیگ خودش ر جمع و جور کرد تا بینه کیه. راه ر مِپی که یگ را چیزی شلپ بخورد می اوو جو. همچه هول کرد که اَ ترس یک زرع بَپُری هوا. نحق بو چُرخود کونه. نفسش قِفا بَبو و صدای تلپ و تالاپ قلبش تا اونور جو موشو. سعی کرد دوراهَه خودش ر جمع و جور کونه. یک هناسه بَگشی، وا اوستین شَقه‌ش ر که عرق بَزی بو پاگا کرد. یگ تیگ عقب تر شو و همه هوش و حواسش رِ دِنا مین گوشش دا بَلکَم صدای پا ر دوراه بشنووه. اما نِه، هیج صدایی نمیامو. همچی ساکتِ ساکت بو.
سرش رِ که وَرگوردوند، بدی یکی جلوش اِستا، بلند و قوی و چارشونه. اولین چیزی ر که بَدی گُل میخی بو که نزدیگ سگگ کمربندش بکوفتَه بو. هول کرد. بشو چیزی بوگه، اما صداش درنیامو. مِخواست حرفی بزنه اما چیزی به ذهنش نَمِرسی. تا بَشو بخودش بیا، مَدِس پندی با صدای بلندی بوگود. دایی چومونی؟ میشی یا می اِی؟ آغور بخیر – اَ کودوم وَری؟
سرش ر بلند کرد. اَ هولش سلام کرد. سلام‌ش هم درست و حَسابی نَبود. صداش مِلرزی، ترسش هنوز مین صدا دَبو. مَدِس که جلوش استا بو، یگ چیزی قروژ قروژ مِجِّی. سلامش ر معلوم نبو جواب بدا یا نه. چون چشم او روی دهون مدس خشک بمونده بو. یگ خط سرخ از کنار لوشِه‌ش سرازیر مِگشی میامو پائین. دُهونِش ر که وا کرد تا چیزی ر دریجه مینش، سرخه سرخ بو. پرِ خون. مَلَچ مَلَچ خون ر مَزه مِکرد، صدای قرچ و قروچ بجوئین میامو.
رو کرد به مدس بوگود: دایی موگم دهونت .. وا اَنگوشت‌ش اشاره کرد به دهون خودش، و بوگود: یک تیگ خونیه.
مدس بخندی. دهونش کش بیامو. لوشه‌ش حالت بیضی بیگید. بعدش ببو دوره، دوره ها پشت سرهم میامن، یکی، دوتا، سه تا، رج دوره دیم مدس رِ پُرا کرد. خون بجوشی بیامو بالا، کف بَکرد و دو راهه پئین شو. زبونش دور لوشه‌ش ر که خوس کرد؛ رنگی از سرخی به اونجه دِمالی. انگار لو سرخ کن دِمالی‌با. چشم هاش برق مِزی. خوشحالی از چشم هاش معلوم بو. نفسهاش صدا دار بو و یک بند مثل حالت خُرناسه بگشین موشو و وَرمگردی. بوی دهونش که طعم خون مدا صورتش ر پُرا کرد.
مدس صدا ر بنداخت مین سرش و بلند بوگود: اوهو دایی، تازه دندون عیرتی دِنیِم. دُگدور بوکّه ناخود بخور تا مَحکَم بِبا. دستش را بَبُرد طرف دهونش و چنتا ناخود درید مینش. خون از گوشه دهونش شرتگ بزی بیرون، یک ذِریگ هم از کنار لوشه‌ش سرازیر بَبو و صدای بجوویینش تمانِ جا ر پُرا کرد. قرچ و قروچ …
مدس بوگود: بفرما منزل، خَدمَد باشیم.
هنوز او چیزی نووکِّه بو که مدس راه‌فتا. کنار جو ر بیگید و سرازیر بَشو. همراه هیکلی که مین تاریکی موشو، صدای پا و قروچ و قروچ ناخودها زیر دندون عیرتی هم موشو و دور موبو. اندی بشو تا تمون بَبو.
دوراهه همه جا ر سُکوت ویگید. سُکوت از درون خودش شروع بَب‌بو، هیکلش رِ که سَراگید، لب پَر بَزی و کنار جو و همه اون دور و ور پهن بَب‌بو. تاریکی همه جا رِ سَراکه بو. از راهی که بیام‌بو هیچ رَدی دنی بو. دور ورش هم مین سیاهی شو گُم بو. انگار فضا ر قیر گونی کردن. یا همه جا ر رنگ سیاه بزیِن. چشم ر وام کردی یا دَمبستی فرق نَم‌کرد. یعنی هیچ فرقی نداشت که چشم داشته باشی یا نه. چون بکارد نمیامو. چشم واسه بدینه. وختی نَم‌تونی بینی، چشم داشتن به چه دردی موخوره؟ وختی چیز بدرد بَخوری نمینی، بین بدیَن وا نَدیَن چه فرقی دَرِه؟ چشم واسه بدینه هیچی‌های خوب و خواسیگه. واسه بدین چیزهاییه که بو زندگی مِدَن. واسه بَدیَن چُپوردگ و عروسگ، نِه، دور و وَر، سیب درخت و کِرِس پِرِس. دلِ شاد و رنگین، صدای چَرخیسگ و گُل بنوشه، پیتینَه و اوو رونه. وختی همه‌ی دور و وَرِت طوریه که انگار همه چی ساکته، بَدیَن و نَدیَن چه فرقی داره. تفاوتی که دنی‌با، تغییری که نِبا، رنگی که ندِرَخشه و بویی که درون آدم رِ حال‌میوره نیا، چشم هم بدرد نخوره، بکار نَمیا، بی خاصیَد مِبا.
دستش ر به چشمش بمالی، نفسش ر حبس کرد و گوشاش ر تیز، اما انگار نه انگار، هیچ، همه چی در سکون.
یادش آمو: یعنی چی که تازه دندون دنیه داره ناخود موخوره؟ بوگود: یعنی مِشا؟ آدم که تازه دندون دِنابا که نَمتونه ناخود بَخوره، یعنی….
به دهون مَدس فکر کرد، به خونی که از کنار لوشه‌ش سرازیر بو. خون، قرمز، سرخ، لخته، شور، ترش – تنش مور مور بَبُو. مزه کَستی مین دهونشِ ویگید. یادش آمو: دهونش ر که وا کرد، پُرِ خون بو، پر خون نه فکر کنی یک کمگ، نه پُرِ پُر. مَلچ مَلچ که مِکرد، گوشه دهونش کف مکرد. بُزغولک های سرخ بزرگ موبو، مرتکی و شِرتَک هاش موپوری رو لوشه‌هاش یا دیمش.
موگم واسه چی خون موخورد؟
میگه دندون عیرتی هم سفت مبا؟ چتو او مِخوا وا ناخود دندون هاش ر کِشد کُنه؟ اینَه که نَمبا؟ اَگَه ناخود سنگگ با، اونوخت زیاد بشقاله، مِشگِنه که؟
انگار تازه کشف کرده با، جرقه ای به ذهن اش بزی. فکری کرد و بوگود: نه، اینَه شُدنی نیه، باید چیزی با. چدو خوب نِپییم. دندون عیرتی ر باید بپی، اگه بشکنه که نمشاست به همین راحتی درست کِردَنِش، راستی میگه اَ دندون عیرتی هم خون میا؟
بوی دُهونش، بوی خون، بوی نفس هاش، نفسهایی که صدا دار بو، خون، بُزغُلگ، نشت کردن و رَگه بگشین، همه‌ش بیخود نبو. خودِ خودش بو. چدو حالیم نَبو. چدو به فگرم نرسی؟
حالش بد بَبو. حالت دل پیچه بهش دست بدا. چیزی دَپید مین دلش. صدای دل‌پیچَه بیامو. یک چیزی از زیر نافش حرکت کرد به طرف بالا. از دل رووِش رد ببو بیامو بالاتر بخِ گَلِش دور قوزولق‌ش دَپید. همچه بشقالی که نَحق بو خَفه ببا. بخواست کُهَه کنه، اما نتونست. بخودش فشار بیوورد. اَ قوزولق رد کرد. دوراهه دَپیت مین دلش، بَخورد پشت کمر، مین اوگَه‌ش همچه درد بکرد که سرش سیاها بو. هنوز احساسش کامل نبّو که بَدی، الهانِه که خودش رِ خِراب کونه. حس بیرون رَوِش بهش دست هادا. دلش ر هاماسی، خودش ر جمع و جور کرد. دولا ببو؛ دستش رو دلش، دندوناش ر بهم بِشقالی، هناسه بگشی و کمرش ر که راستا کرد. باد بیامو دور نافش ر بیگید. یگ ذِریگ بالاتر از ناف قلمبه بَبو، اِندا یک وُدُد. سفت بَبُو مثل سنگ، دستش که رو دلش دَبو موتونست اونه ر لمس کنه. یگ‌را وُدُد بَترکی، تکه هاش مین دلش هر یکش به یگ طرف بَشو.
قد راستا کرد. دوراهه بوگود: چدو به پاهاش نیگا نَکِردَم! پاهاش سُم نِداشت؟
موگن از اونها سُم دارن. از ما بهترون وختی میان بوشون به مِشام مِرسه. بو مِدَن. همشون بو دارن. سُم هم دارن. آدمیزاد ر هم که تنهار گیر اورَن سَرَم بسرش دَمِنَن.
یاد مؤمن بفتا. مؤمن حمونی بو. او که صبح زود بشو بو حمون. از اونها مین حمون دَبن. بِش بووکه بن عَرسی داریم. عَرسیِ از اونها همیشَگ مین حَمونه. مؤمن که چل طاسش ر همراش حمون بَبُرده بو. چل طاس ر کِشد هاماسی بو ول نَمکرد، چون نِمِشت از اونها بهش نزدیگ بِبان. واسه همینه از اونها دست دوره بیکه بن و موکّن:
مؤمنا طاس‌تِ هانه تا ورچیگیم. مؤمنا طاس‌تِ هانه تاورچگیم.
مؤمن هم رو چل طاس دوره مِزی و مچرخی و وا اونها همصدا بَبّو که: مؤمنا طاسه بدست ور میچیگه.
هرچی مِخواستن حالیش کنن که اگه طاس دستش دبا از اونها ورمندازنش، اما او چل طاس ر اَ دست ندا بو. همین‌طو که دور مِچرخی و وا طاس دورَه مِزی به طرف در بَشوبو. او پای اونها ر هم بَدی بُو. فِتَحمون هم تنشون دنی بو. پاهاشون سُم داشت. لِنگ و پاچه شون هم مو یا پشم داشت. وا یکی بوکه بو مثلِ موی بز بو. وا یکی دیه بوکه بو نه، مثل پشم شتر، یا چیزی مثل اینها. پشم یا مو، هرچی که داشتن، عورد شون ر دَمپیت. پاهاشون دراز، سم هاشون هم شکاف دار، دیلاق، بلند، پر مو و پشم. دست دوره بیکه بن و حَمون ر دِنابَن رو سرشون. اما چل طاس مؤمن نِهِشته بو اونها بَتونَن کاری از پیش بَبُرَن. مؤمن هر جور بو خودشه به دم در برسونده بو، بیام‌بو بیرون و همون چون دم در دراز به دراز بفتابو.
الهان او فگر مکرد: چدو به پاهاش نیگا نکردم. فقط کمر بندش ر بَدیَم. اگه سُم داشت باید اَ صدای پاهاش معلوم مِکرد.
بعد فکر کرد: پَ چدو ناخود ر درید مین دُهونش؟ وا سُم؟ اینَه که نَمبا، یعنی موتونه، چدو وا سُم مبا ناخود ر دَریجه دُهونش؟
فقد پاشون سُم داره یا دَستاشونَم سُم دارن؟
اینه خودش واسش بَبُو مِعَما، حالا دیه باید فکر مکرد تا بَفَهمه که دستاشون هم سُم داره یا نه؟
اما چدو. به دستش که نیگا نکرده بو. فقط دُهون خونی ر بدی بو. قِرِچ و قُروچ هم نِمِشت چیزی ر بدیَن. جلو چشم ر میگید. صدا وختی زیاد باشه یا جوری با که همه حواس آدم ر وا خودش بَبُوره، چشم دیه جایی را نمینه. همه‌چی گوش مبا، یعنی وا چشم هم موتونی بشنویی. خون هم که با، دیَه بدتر. دنبال قرچ و قروچ میشی و وَرمِگِردی، اما چیزی نَمی‌نی، چون صدا نِمِله، صدا جلو چشم ر میگیره. مثل همین الهان که تاریکی همه جار ویکّه. چون چشم نمینه، دست نمتونه کاری کنه، پا بی استفاده بَبه، تو بمونی عاطل و باطل. وا این همه حس و اعضا، کاری ازت وَرنَمیا. چرا؟ چون چشم نَمینیه. اگر چشم بینه، گوش هم نداشته باشی بازم مِشنویی، دماغ هم نداشته باشی بازم بو ر حس مونی، اما وختی چشم از کار مِفته، کار از کار خِرابتر مِبا. همچی ساکت مبا، همجا ر وَهم ویمگیره و تو اُنوخت نَمتونی جات ر پیدا کُنی.
همین طو موگود و موگود که یگرا فکر کرد. بی چشم زندگی مبا، بی دست هم زندگی مبا، بی پا و …
اما مین این همه تاریکی که گرفتار بِبی، همه چی از بین موشو، دلت که تاریگ بِبا، چراغ دل هم خاموش مِبا، اُن وَخت چراغ چشم هم دیه سو نداره. سو چشم از دل میا، اما وختی گرفتاری، وختی دلت گرفتاره، وختی تنت مال خودت نیه، وختی همه احساست اَ دست بَشو، دیه فرق نَمونه کوجَه دِبی و چدو باشی. مهم اینَیه که مثل دنین نِه، یعنی دَنی، یعنی دَری و دَنی. اصلن اینجوری مبا که تو نمدونی دَبَن و دَنی‌بَن یعنی چی. مثل اینَه‌یه که جایی برزخ مانند گیر کرده بی. برزخ بین دو حالت، مرز بین دَبن و دَنی‌بَن، حد فاصل بین این دو جائیه که همه چی بی خاصیت مبا. بی وجود مبا. بی دلیل و بی حضور، چیزی که فقد مِبا توصیف کردن نه تصور، حس باید اونه ر بیان کُنِه یا ذهن نمدونم. فایده هم نِداره که بوگَم.
وختی تَم بالا یا، وقتی بِخِ دره غیب دِبِی، وختی هیج سویی نیا و هیج صدایی دنی با، همون جَه این اتفاق بفتیه. بشوئی مین برزخ. بین دَبن و دَنی‌بَن، اوزون مِبِی بین زمین و آسمون، پات هم هیج جی بند نیه. تن مال خودت نیه، سرت هم همین‌جور. زُبون مِچرخه اما چیزی نومگه، چشم وازه جایی نَمِمبا، نفس موشو و میا، اما بویی دنیه. هیچی به هیچی.
موگم آگه دستش سُم داشت، ناخود ر واچی درید دُهونش؟ داشت فکر مِکرد: پاش ر هم نَدیَم، کمبربند نِهِشت. سگگ‌ش هم اندی بزرگ بو که اِندا بوگم چی؟ اَیاسَه. اوهو والا عین اَیاسَه ای که اَ آهِن درست کرده بان. هم اندی بو. گل میخ هم داشت. کمر بندش ر موگم. کِشد دَبِستُه بوو، مَحکَمِ مَحکَم. پَ چِدو پاش ر نم‌شاست بَدیَن، یعنی داشت؟ سُم ر موگم. دستش ر که نَدیَم، پاش ر هم که نیگا نکِردَم، کووش هم نمدونم داشت یا نداشت. پس واس چی کمربند دبسته بو؟ به چی دبسته بو؟ بنداخته بو مین بند شلوار یا از رو دَبستِه بو؟
فکر اینه دست از سرش ونیمگید که یگرا یک چیزی مین علف های خُشگ کنار جو بَخِشت. از مین خودش درامو. گوش بداشت. صدا موشو طرف تاریکی های اون ور. باد که نی‌بو، حُگمَن جَگ جانوری چیزی بو. کوجه موشو، معلوم نمکرد. اما صداش دور موبو.
خودش ر از سر راه کنار بَگشی. یگ ذریگ اون طرف ترگ یک جوزِرَخت بزرگ دَبو. بشو زیر درخت واهستا. اینجَه یک خوردیگ احساس امنیت کرد. بالاخره یک درخت دبو. فضای اطراف خالیه خالی نَبو. با اونه احساس خویشی کرد. در عالم تِنهاری یک سنگ هم موتونه همدم آدم ببا. واس چی پس موگن سنگ صبور داشت یک کسی. درخت که از سنگ وجودش بارز تره. حاضره، ناظره، نفس هم مِگشه، قد هم مگشه، بزرگ مبا، بار و بر هم داره، پس چدو نتونه کسی ر اَ تِنهاری دروره؟
دستش ر دِمالی به تنه جوزِرَخت، پوست ضخیم و پر چاله چوله درخت ر لمس کرد. به نظرش زیاد هم زِبر نَبو. دست بَگشی به تن درخت، انگار کسی ر نوازش مونه، دو را وا کف دست بَزی به تنه‌ش. مَحکَم که نِه. مثل موقعی که کسی بَزِنِه به پشت دست‌برارش، همون جور. بچرخی، پشت اش ر بدا به درخت و به او تکیه کرد. اَ پُگ‌سر خیالش راحت بَبو. دورِ وَر رِ مِپی و با حواس جمع به همه چی گوش‌مِداشت. شاید کسی بیا، شاید صدای پایی معلوم ببا، شاید سویی، چراغی، روشنایی ای پیدا ببا.
با فکر خودش مشغول بو که احساس کرد چُرِش دَرِه. یگ تیگ بیامو جلو تِرَگ. اَ درخت فاصله بیگید. شلوارش ر بَگشی پائین شروع کرد به چُر دَکِردَن.
همین طو که چُر دَمکَرد، اَ ترسش به دور و ور سَرَگ مِگشی. همین جور دور خودش بَچرخی و چُر دَکَرد. یگهو متوجه بَبو داره درخت رِ چُر مِزنِه، چُرِش موخورد به تنه درخت و وَرمِگِردی به طرف خودش. یگ خوردیگ بَرید رو پاش، اَ حس گرمای ملایمِ اونَه متوجه بَبو داره چومونه. از شِرتگ چُر شلوارش خوس بَبو. ادامه ندا، شلوارش ر بَگشی بالا، همون جور که به طرف درخت اِستا بو، خم بَبو تا پاچه شلوارش بینه که کله‌ش دیگید به درخت. سرش دردآمو. بلند بَبو بخواست به طرف دیَه بَچرخِه که یگهو صدایی بیامو. گوش بداشت بَدی صدا از بالا درخت میا. اول یک تَق کوشکگ بو بعدش بخورد روی تنه قوو یک هال، هَمچه صدا بدا که انگار وا گُرز بکوفته بان به طبل. مثل اینکه کسی یک بُشگه خالی ر از سر بُن پرت کُنه پِئین. همچه صدایی بدا.
صدا دپیت مین سرش، ترس دوراهه ویگیدش. هرچی که بو از بالا درخت سرازیر بَبّو پائین. همین‌جور موخورد به هال و تنه درخت و میامو سرازیر. دوراهه دل پیچه شروع بَبو. بازهم باد حرکت کرد بیامو بخ گَلش ر بیگید. دور قوزولقش دَپیت. نفسش بندامو. از چشمش سیرگ موب‌پُری. جلو شقه ش قلمبه بَبّو و صدا موکوفت مین سرش. پاهاش ملرزی و دستش مثل دوتا لاشه گوشت به تنش اوزون بو. حرکت نَمکَرد. بخواست اوو دهونِش ر قورد بده. دهونش خشگِ خشگ بو. زبونش مثل یگ تکه نَمد مین دهونش گیر کرده بو. بخواست لوشه‌ش ر خوس کنه، اما زبون خشگ‌اش دِماسی به لوشه. وختی اونَه ر بگشی درون دُهون، لوشه‌ش هم وا زبون مقداری بیامو و بعد بَکّند و بَشو سرجاش. کف پاهاش مور مور موبو. شاید هم گز گز مِکرد. پاش دولوژ بیکّه بو. نَحق بو وا سر بخوره زمین که نفسش وا کرد. صدای پوف نفسی که درون سینه قلمُبه بَه‌بِه‌بُو از دهونش بزی بیرون. سوگ از دماغش بیرون بریت. نمتونست خودشِ جمع کُنه. درجا گیج موخورد و مثل درختی که باد بفتیه مینش به هر طرف تلو ویمگید.
از بالای درخت صدا هر آن نزدیکتر موبو. بخورد به ولگ جوز، خش بلندی کرد.
حس کرد الهان موخوره مین سرش. انگار یکی واش موگود: مَنه چُر مزنی؟
مخواست بوگه غلط کردم، مخواست التماس درخواست کنه، مخواست بوگه پشیمونه، حالیش نی بو، مترسی، اَ ترس – اَ هول، اَ بی عقلی همچه کاری ر بَکِردِه. اما زُبونش نَمگِردی. نَمتونست بوگه. دولا بَبو. دستش ر دِنا رو سرش. چوکوندوگ هانست. تا موتونست خودش جمعا کرد. سرش بَشوبو لا دوتا زوونو. زوونوها هم بین آرنج و بازو دست‌ها دَبو. هَمچه خودشه بِشقالی که مثل کاغذ مُچاله بَبَه یگ ذِریگ بَبّو. نفس هاش موخورد به شلوارش، به پاهاش، ورمگردی موخورد به صورتش، دوراهه موشو مین دماغش و ورمگردی. بوی خاک مدا، بوی عرق تن هم میامو. فکر کرد شاید بوی چُر هم میا. همه هیکلش که اندا یگ گِربِستَه بَبّو، عین وی مِلرزی. فِگرش اصلن کار نمکرد. قهر درخت او ر بیکه بو. صدایی که داشت میامو چیزی بو که درخت بَرفِستابو. چی موتونست باشه؟ چدو همچه صدا مونه، به هرکی دییگیره کارش تمونه. بیچارگی ر با تمام وجودش حس کرد. دست بسته بَن یعنی همینه. ناکار کردن همینه یه. دستش به هیج جایی بند نبو. بی کس و بی پناه از ته دل بوگود: اِسه چوکونم؟
که یگرا یک جوز جلوش بخورد زمین. همچه صدا بکرد که انگار آسمون قرومبه بیامو. زهلش بترکی. یگ تیگ چرش برید مین شلوارش. چشمش ر که هم دنابو و کَله‌ش ر که کرده بو لا پاهاش بیرون اورد و جوز ر بدی. جوز ولوتونه بََبّو. مثل نارنجکی که منفجر مبا کول جوز چند تکه بَبو. کول های خورد و خَمِشت هر تِکّش به یک طرف بَپُری. جوزی که ولوتونه بَه‌بِه‌بُو دور خودش بَچِرخی، بچرخی، بچرخی لول بخورد بشو یگ تیگ اونطرف تِرَگ واهِستا.
جوز ر که بدی خیالش راحت بَبو. یگ هناسه بگشی. دوراهه پشت بدا به درخت. چشمش ر هم دِنا مین دلش بوگود: اِسَه حالا جوز بَرکته یا نَرفین؟ موتونه نُشونه هر دو تا با. درخت بَرفِستیه. شایدم کسی اون بالا دبا من ر مپا. چدو همه‌چی بر علیه من بَبه؟ دنیا وختی کسی ر بخوا هزار جور کار واسش مونه. کسی ر هم که نخوا هی تنش مولُرزونه. هی عِذابش مِده. چل پیج دَمِنشه و مثل بار رو چارپا دایم تنگش ر سفت تر مونه. گره به کار هر کی که بفته. وا کردنش دیه هزار مکافاته. نباست بهلی به کارت گِر بفته، به زندگیت گِر بفته، به جونت گِر بفته، اومهَل دیه یک سر داری و هزار سودا. بعضی گِرها ر مشاست حتا وا دَندون وا کردن. اما گِری که به جون آدم بفته وا هیج چی نمبا واکردن. دعا هم که هاگیری کار درست نَمبا. تنها موگن خاگ موتونه اینجور گرها ر وا کُنه. یعنی وختی بشویی مین دل خاک، همه‌ی گرها خودشون وا مبان. اونوخت دیه چه فرقی مونه که گر داشته بی یا نداشته بِی. تن که بی مصرف بَبو، هیکل که از رو زمین وَرفتا، اُنوَخت نُشُونیت یگ سنگه که بالا سرت روی خاگ بکاشتن. حالا بوگو هزار تا گر هم داشته بی. دیه کار از کار بگذشته. وختی قرقره از شیربُن بُگذشت، وقتی او از سر آدم رد بَبو، بوگو دیه هرچی گر مین دنیا دره بزنن به بخت و اقبال تو. شاید هم واسه همینه‌یه که مَردُن مِشَن جُلَگ ر گر مزنن به بعضی درختا. سیزده بدر مِشَن علف گر مزنن. مِشَن امام زاده به ضریح اونجه تا گر مِزنَن. اونها مِخان گرها شون ر به جِیی دیَه بزنن. چدو نومگن وختی به درخت گر مزنن، جون او ر دچار قِضا بلا مونن. یعنی حالیشون نیه که درخت هم بخت و اقبال داره. یکی مین بلبل‌ستون درمیا، بین هزار تا پرنده و گل و گیاه و علف خوش‌بو، یکی هم مین مَحلِه امام زاده، تا مَردُن بیان به تنش گر بزنن. اون یکی واسه خودش بین دست برارهاش و آواز پرنده و بوی خوش گلها صفا مونه. این یکی بلا نسبت مِبا بَلاگردون مَردُن، تا بیان به او گر بزنن و خودشون ر راحد کُنن. یکی هزار جور راحتی داره، یکی هزار جور گر. بین این دو تا چندی فاصله دَرِه؟ چندی تِفاوت دارن؟ کار آدمیزاد هم همین جوریه. یکی هزار تا نعمت، همچی واسش فَت و فِراونه، یکی مین هزار جور گر گیر اِفتیه، که دست به طلا بزنه آهن مبا. بخت و اقباله که باید خوب با. اون روز که بخت و اقبال تقسیم مِکردَن به امثال من هیچی نَرسی. خاگ بر سر این زندگی و بخت و تاریکی که جوزرَخت هم معلوم نیه نعمت مرفسته یا مکافات؟ اینه‌یه زندگی ای که هر سرش ر بیگیری به جَهَندَم مرسی. جَهَندَم تاریک، سیاه و بی بو و نمناک، بخِ دَرِه غیب.
بوگود و بوگو تا کِتارش خسته بَبو. نفسش دیه درنمیامو. از جاش توکوم بَخورد. یگ ذریگ جلوتر شو، خم بَبو تا جوز ر ویگیره که یگ را خُشکِش بَزی.
بدی وسط یک دورَه «دایره» چوکوندوگ بَزیه. نفسش دوراهه قِفا بَبو. فگر کرد اشتباه مونه. چشمش ر بمالی. اونها ر هم دنا. یک هناسه بگشی و دوراهه نیگا کرد. بدی نه، درست بَدیه، وسط یک دورَه که وا اوو بگشیَه بَبه نِسته. یعنی چی؟ کی بیامه اینچون دوره بَگشیه؟ کِی بیامو که من نَدیَم؟ دست بزی به رد خوسی که دورش بگشیه بو. تازه تازه بو. بیشتر بترسی، تنش بَچّلی، کِتارش هَمچه مِلرزی که صدای بهم بخوردن دندوناش مین گوشش دَمپیت. تَرَق تَرَق صدا مدا. مثل وختی که رو شیربونی تَگر میا، صدا مِکَرد. پاش دولوژ بیگید. پره های وینی‌ش مثل اسبی که تاخت و تاز کرده با مِزی. نفسش صدا دار بَبو. انگار مین دلش رخت موششدَن. واخودش بوگود: هوگمَن وا اووفتیَه خط بگشیه. چدو من نَدیَم؟ کِی بیامو بَگشی و بَشو؟ صدای اوو، صدای شُرشَر لوله اووفتیَه، صدای پای بیامن و بَشووَن، هیچی ر من نَدیَم و نِشنافتَم. دورَم خط بَگشی و بَشو. من ر مین دورَه دِنا و نوگود چوکونم. اگه بشم بیرون، اگه پام ر اون‌وَر نَم.. فکر کرد؛ چل تاس مؤمن اینجَه بدرد موخوره. کَشکی یک چل تاس داشتم. کشکی موتونستم اسمهای رو اونَه ر بَخونم. حواس که دَنی، حالمم که خوش نیه تا اَ این کارا کنم. پام رِ که دَنَم بیرون، مودونی چدو مِبا؟
بخواست جوز ر ویگیره، بدی جوز بیرون دورَه، لوو خط خوس اوو دَره.
بشویه بیرون اونجیگ واهستیه. جوز ر موگم. چدو بیرون شُوه. مِخوا بینه من بیرون مِشَم؟ مخوان بینن پام ر بیرون دَمِنَم؟ من ر مِزمان. اینجوری، دَمِنَنِد مین دوری. وسط یک انتخاب، بین یک باید و نباید، تا بینن تو کدوم طرفی هستی. کدوم یکی ر انتخاب مونی. میشی بیرون یا وسط دورَه وامستی. سرنوشت هم همین جوریه. دورد خط مِگشِه، تو ر اون وسط ول مونه، بینه چومونی، چدو مونی، کوجَه میشی و کدوم وری مِبی.
نفسش درنمیامو. باد دپیته بو مین دلش و مثل آسمون قرومبه صدا مِکَرد. دور وَرشِ نیگا کرد. هیچ خبری نبو. هیچ صدایی نمیامو. اَ بالا درخت هم خبری نبو. همه‌چی ساکت، همه جا تاریگ، مین دوره که هنوز خوسه اوو بو ول بَبّو.
میان، دوره مِگشَن، تو ر محدود مونن، از جایی که نَمدونی کوجه‌یه تو ر مپان و سِیر مونن.
اَ جاش پابو خود شه سرپا کرد، شاید بتونه کاری کونه، شاید راه نجاتی پیدا ببا.
اگه کسی نیا، اگه شو تمون نبا، اگه تاریکی نشو، اِسَه چوکونم؟ اِسَه چوکونم؟ …
رو بدرخت استابو و کمر درخت ر باغال هازی بو. وا کله‌ش یواش یواش به تنه درخت مِزی و موگود؛ که یگ را صدایی او رِ بخودش بیورد. صدا بوگود: چومونی نَنه، حالت خوبه؟
ور گردی به سمت صدا، اما کاش وَرنَمگِردی. یگ دیم گرد با دوتا بُرفَه بدی. دهونش دندون نداشت. واز که موبو مثل یک چاله سیاه و عمیق مِنبی. یگ تیگ اون طرف تِرَگ یک سو بو. سو مخواست خاموش ببا اما نَمبُو. زرد موبو، سرخ موبو، گاهی بَل بَل مِزی و مدرخشی و یگ راهه تاریگ موبو. دماغی که رو صورت دبو مین این رنگها گاهی دراز موبو موشو تا اونوَر مِرسی به یگ درخت زردآلو، گاهی لَبامبُو مین دیمش عینه پشقابِ حلوا جوز، دیمش گِرد بو. اون طرف تِرگ سویی که میامو واز وازی مِکرد. رنگ هم عوض مِکَرد تا هَمِچی رنگش عوض ببا. فکر کرد: چدو فَقَد دیم داره؟ بَقیه‌ش کو؟ از اونها اینجوری مِشَن. سوِ رنگ وارنگ هم واشون موشو. همه‌شون همین جورَن. همه شون وا هم فرق دارن. سو ر موبورَن، بو ر موبورَن. وختی میان جورَین که نمشاست بَدیَن. راستی، واچی هامباسن معلوم نیه. چراغ ر موگم. دستش کو؟ چدو نَمِمبا. پاش هم همین‌طو. سُم دارن، پاشونه قایم مونن.
صدا دوراهه بوگو: گوشد وا مَنه؟ چومونی؟
اما او هیچی نوگود. زبونش بند میامو. نمتونست به او نیگا کونه، مترسی دو راهه یگ چیزی ببا. اَ زیر چشمی خط رِ مپی. بیرون خَد واهستیه. درون نمیا، مودونه اَ خَد نباد ر بَبَن. مِخوا بینه من چومونم. خط ر مِگشَن، تو رِ مین خد دَمِنَن اون وَخت هی موگن و موگن تا بینن تو چومونی.
خَد زیر نور هی زرد و آبی موبو، سرخ، بنفش و نارنجی موبو، سفید و سیاه موبو. گاهی هم مِدِرخشی.
صدا که روبروش اِستا بو دست نداشت. پا هم نداشت. تنه هم نداشت. داشت او نمدی یا نداشت؟ واخودش بوگود: یک دیم و یک چراغ.
سرش گیج موشو، تنش هَمچی ملرزی که انگار کسی درختی ر هومشِنِه.
نَمتونست چادر زن ر بینه. صورت زن که چادر سیاه سرش کِرده بو وا تاریکی یگ رنگ بو. دستش که زیر چادر دَبو چراغ انگلیسی ر هاماسی بو. اونه ر بلند مکرد تا بهتر او ر بینه. اما او نمتونست چادر سیاه، فضای سیاه، مه غلیظ و فکر سیاه را از هم سوا کُنه.
زن بلند کسی ر صدا کرد: بیا بین اینَه دوراهه حالش بهم بخورده، تند با. یگ سو هم بیور. این چراغ انگلیسی نفت اش تمون بَبِه پت پت مونه اَلهان خاموش مِبا.
صدا دپیت مین گوشش، سعی کرد خودش ر سرپا نیگر داره، اما میگه مشاست. دهونش تَلِ تَل بو. سرش گیج موخورد. دلش پیج مِدا، نفسش که قِفا بَبّو در نمیامو، باد دوراهه بیامبو بالا دپیته بو دور قوزولقش، همچه مِشقالی که داشت جونش درموشو. دهونش ر واکرد تا چیزی بوگه، اما نتونست. مثل چناری که آخرین ضربه نَجَق بهش بخورده با، مثل تنه قوو درختی که تیفون مینش بفتابا، مثل دیفار گِلی که زیرش خوس اوو دنابان، رو خودش خِراب بَبو. صدای خور خوری بیامو و تمان هیکلش وسط دوره‌ئی که وا چُرش بَگشی‌بو بخورد زمین و اَ هوش بَشو.
آمستردام – اسفند 1388

به پیشنهاد دوستان متن صوتی نوشته را در اینجا منتشر میکنم تا بتواند کمکی باشد برای بهتر خوانده شدن متن و رفع نارسایی نوشته در بیان درست بعضی کلمات و جملات.
اینجا بشنوید:

از اینجا می توانید صدا را ضبط و یا در کامپیوتر خود ذخیره کنید. کلیک کنید

معنای چند لغت سخت تر به گویش کیلانی:
هال: شاخه درخت
کُهَه: سُرفه
تَم: مِه، بخار آب
لوشَه: لب
هوشِندَن: تکاندن شدید درخت
بَچِلّی: رعشه عصبی کوتاه مدت بدن
دولوژ: خواب رفتگی دست یا پا
توگسون: سکندری
لاکَه: واغ واغ سگ. توضیح: همچنین در گویش کیلانی لاوَه صدای زوزه های ناله مانند سگ را گویند. «مثال: سگ لا، اَنبُنِ لا، اَندی بلا تا جونت درا.» احتمالن لغت لِکاته به معنی ماچه سگ، از همین مخرج است
لا: لحاف، رخت خواب
دَخوتن: خوابیدن
هَلُم: پرتگاه
ویشیل: بی نمک، بر خلاف شور
غَروو: ژاله، شبنم
وِهرون: هزیان
چُرخود: سکته
هِناسَه: آه سرد، نفس عمیق
چُپوردگ، عروسگ، چَرخیسگ: نام سه پرنده
کِرِس‌پِرِس: نوعی سبزی پلویی باغی
پیتینَه: پونه
کَست: کَز
بُزغُلَگ: تاول
کِشد: سفت، محکم
بشقالین: فشار دادن
قوزولق: سیب آدم جلو گردن، خرخره
اوگه: پهلو، قلوه گاه
وُدُد: غده
فِتَحمون: لنگ حمام
اَیاسَه: حلقه چوبی یا فلزی که یکسر طناب «رُسبون» می بندد برای بستن بار
دَس‌برابر: دوست و رفیق «مردانه» دَس‌خوبار: دوست و رفیق «زنانه»
چُر: شاش، ادرار
قِوو: پوسیده، بیشتر به چوبهای پوسیده گفته می شود.
سیرَگ: جرقه، اخگر
گِربسته: بُقچه
ولوتونَه: گردوی رسیده و از پوست خارج شده
اومهَل: آن وقت
اووفتیه: آفتابه
دیم: «با سکون همه حرفها» صورت، چهره
بُرفَه: ابرو
مِلِشت: می لیسید، لیس می زد
نَمِمبا: دیده نمی شود

Responses

  1. سلام همشهری گرامی برای چندمین بار داستان علی یارکنه را گوش کردم لذت بردم – برای پدر ومادرم هم تعریف کردم آنها هم خیلی خوششان آمد – ولی متاسفانه بری ظبط داستان شما متاسفانه جزء فیلتر شده ها هستید 0 آیا دوباره می توانید فایل صوتی را باز سازی کنید با تشکر محمد طیبی

    محمد عزیز سلام
    از لطف شما ممنون و سپاسگزارم.
    اگر با دانلو صدا مشکل دارید لطفاً برای من یک میل بفرستید تا فایل را برای شما با ای میل بفرستم.
    شاد و سلامت باشید


پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s