اَبی گِردی 01-02

بخش دوم
قسمت اول

جعفر پویه

اَ اینچون گوش بِدارین  [اَبی گردی (بخش دوم- قسمت اول(](https://clyp.it/svr0jsuk)

سرشو وارون دیگید. هَمچه رو بُن موکوفت که پِنداشتی یگ عده فَعلَه دارن سربُن دووَه موگفَن. بُن غلطون مِزِنَن؛ مِشَن و میان.
هال درختا زیر شِلتاق وارن خووسِ اِوو بو. هیچ جَگ جونِوَری صداش درنمیامو. هَمچِه که پِنداشتی وارون حاکم دنیایه. اَبرش وا خدا هم دار و دعوا داشت. اون بالاها هی موکوفت، نعره مِگشی و صداش هَمچه بو که زَهلِه هر جونِوَری که از او قُرچاق‌تر نبو ر اوو مِکَرد.
زیر اون سَفت کُهنه‌ی لقِ شُل و وِل، دل مین دل شربونو دَنی بو. پنداشت هم اَلهان اون سَفت مِخوابه و او زیر هَوار مومونه. چشمش دیم هم نَم‌شو. لا رِ بَگشی بو رو سرش و اَ اون زیر به دنیایی گوش مِداشت که پنداشتی وا هیچکس سر آشتی نداره.
اَ مین تاریکی عگس پییَرش ر گل تاق مِدی، هم او بو که مین این کوفه کلبِردَه بمونده بو و بیرون نَمشو. همه میامَن و موشوَن. این او بو و عگسِ پییَرش که پابَند بَن و دل بسته این تیر و تخته و چند ری باغ و در.
وا خودش بوگود: اِسَه من بَموندِم و اینجَه ای که به هیچکسی بَفا نکرد. پییَرم ر بَکُشت؛ در و باغ داره اَ دست موشو و مَنی که هم‌این چون دارم تمون مِبام. الهان خیلی وَخته که دیَه دارم لِوو مرز مرگ و زندگی دست و پا مِزِنَم. سر مرز را مِشَم. پاری موسوم پامه دَمِنَم اونوَر و وَرمِگردَم. شوهایی که بَمونَدن مینش، عینه مرگه. مرگی که مینی، سییر مونی، میمیری، اَمبائی زنده‌ای. زنده‌ای امبائی بَمُردِی. دَبَن و دَنی بَنی بی سر سرانجوم. اوزون، بین دو دنیا. مرگ دست‌برارمه، نه دست‌خوبارَم بَبِه. چومدونَم هیج معلوم نَمونِه مَرده یا زنه. امبائی فگر مونَم مرگ هرکی اَ جنس خودشه. مثل خودشه. همرنگ و شکل و شمایل خودشه. چونکه هرکی خودش، خودشه موگشه. دلِش که بَمُرد، تنش مُردَه حَساب میا. هرچند که بوشو و بیا.
من مرگ ر خواصه مِشناسَم. ملک الموت رَم. هرشو اَ بالا خونِم میا و موشو. پاری موسوم اَ همون بالا دست توکوم مِده و رَد مِبا. پاری وَختها هم پئین میا، همین چون کینشِه زمین مِنه، حال و احوالی مونه و پامبا را مِفته. چئی مِئی هم نَمخوره. درد دل مونه. گب هایی مِزنِه که نَمشا بووکَّن. پاری موسوم اَندی موگِه که کِتارش خسته مِبا، من خووَم موبوره و اوهم وامِلِه موشو. هَمچِنه که پنداری من و او دست بدست هم بدییم دا دارِ دنیا ر دا آخرش سییر بَکنیم. نَمدونَم کی وَخت من مِبا. واش رفاقت دارم، ملک الموت ر موگم. اَمبائی وانم‌پُرسَم. بِهِل آدم ندونه کِی میمیره. بدونِستنِش آدم ر مِندازه به بُشموردَن شو و روز. گور پییَر تقفین و هفته و سال و ماه. چرا هَمچه بِبا. بِهل دا اونجئی که موتونم عالم و آدم ر سییر کنم. مودونم که میمیرم. همه مودونَن. اَمبائی هَمچِه زندگی مونم که پنداری دا آخر دنیا زنده‌یَم. چرا که نه. نسیه زندگی کِردَن، بَروکیَن دنیایه. اَمبائی مرگ به همین آسونی هم نیه. گرونه، یانی گرون تمون مِبا. مثل زندگی عاطل و باطل که نیه. راحَد و بی‌عار. باید بَتونی اَ پَسِش وِرای. باید سَرحَساب بِی و وختی سرمِرسِه بَتونی حَساب‌تِه حَساب کنی.
وَختی به دمُب این دنیا اوزونیم. زندگی‌ای که وا مرگ توفیری نِداره، دیَه اَ چی باید بترسیم. چی مِخوا بِبا که دا الهان نَبه. اونچی مِخواست بِبا بَبِه. اَ این به بعد هرچی بنابا بِبا، مِبا. مِن بعد دیه زمین همون‌جور مِچرخه که باید. آدم و چَرِندَه و پَرِندَه همون‌جوریَن که باست بان. درختها یک سال، اَندی حاصل میورَن که هال‌شون زیر بار خورد مِبا و یکسال تُرکوها ر سرما تنبوکو مونِه. بی بَر و بَهر بَن باغ، مردُن ر مِرفِستِه اِیونَ گ خوشِه دونَه. دنیا هَمچه بی بَهر مِبا که پنداری آخر زمونه. اَمبائی مِچرخِه و یگرا همه‌چی عایش مِبا. روزگاری مِبا که اَ هرخونه‌ئی صدای دست دوورَه و عَرسی میا. آمد و نیامدی که دامنگیر هَمَه‌یِه ماهایه، سرنوشت‌مون رِ رقم مِزنِه.
شربونو زیر لا مینِ خوو و بیداری که مثلِ بین مرگ و زندگی بو، موشو و میامو. معلوم نَبو خوو دَرِه یا بیداره که یگرا بَدی اِنگار کسی خونه ر شوندُر دِنیِه. دیفار هَمچِه مِلرزِه که انگار هم‌الهان دنیا کون فیکون مِبا. کی بووکِه: کُن که الهان فیکونِ‌ش داره اَ راه مِرسِه؟
جا کن بَبُو. چشمش ر بِمالی. فکر کرد شاید خِوو مِیینِه. اَمبائی نِه. اِنگار اَ زیرِ زمین یگ هیچی خاگ ر مِشکافه و بالا میا. پنداری آدمیرزاد مثل جو و گندومی بَبِه که مین غَربیل موشو و میا. زیر عالم سولاخ بَبِه هر آن ممکنه کسی ازِش دَرشو. خوش بحال شولتوگ و کُزِل که تکلیف‌شون معلومه.
همین‌طوو که گیج موخورد بِشنافت صدایی میا. گوش بِداشت یکی هوار مِگشی، سیل هُمَند بَرسی.
اَ جاش بَکَّند و بیامو در ر واکَرد بَدی دنیا روشنا بِه، اَ صبح یگ تیگ بُگذشته. اَمبائی وارن هَمچِنِه که اِنگار اَ آسمون سیل میا. اَ لا درز اِندووَگ خاگ میریت. یگ ستون ا زیر نعل ایون درشو و نَحق بو ایون بِخوابه. امبائی اونور تر مین زمین هاشو و واهِستا. لَد درِ عینِ بَلگ خزون مِلِرزی و پشقاب و کاسه چینی اَ سر رَف بفتان بشکِستَن. رو مَجمِعَه جامَگ و دوری مرسی هَمچِه هوا موپوری که پنداشتی سربازگیریه و دارن طبل و سنج جنگ موگفَن. چادرشِه ویگید و اَ در بَزی بیرون. بَدی اونوَر رِبار اونچی آدم دَرِه  وا مال و حَشم مِزِنَن به اوو و مووریجَن. دا بَشو بِخودش بیا، دو راهه صدا دَپیت مینِ سرش: «هواررررر سیل هُمَند بَرسی.»
مِخواست خونه ر درون شو و چیزی ویگیره که بَدی قُرقُشون بَبو. دو راهه اَ در بَزی بیرون و بَشو ا مین ایون نیگا کُنه که بَدی ای داد بیداد. پِنداس دهون سیل دَرِه. پوگ سرش سواری اَ هزارون لشگر سیاسوتَه موگفَن و میان. سیل پُل و جوزرَخت و یکی دوتا چنار ر توگ هازیه و یگسر موگفِه و جلو میا. یگ لنگه کِووشش بَموند و بفتا مین باغ و دا موتونست سمت ده بدوئی. او اَ جلو و سیل پوگسر؛ طرف ده بشویَن.
وارون تَمون خاگهای هُمَند ر بَشوشتِه بو و داشت میورد. اَ سر قَرِقاج به سمت پئین تمان لادها یگسر بَبَن سیل‌اوو. پنداری اونچی اوویی که مین دنیا دَبو راهفتا بو دا بیا بنیاد عالم ر بَبُره. همه اینها میامَن و میریتَن مینِ ربار. میگه اون ربار چندی جا داشت؟ چندی اوو ر موتونست تحمل کنه؟ اینه ا کیلِه همه اونهایی که دا الهان بَدی‌ای پیشتره. این بلای آسمونی داره میا وا خیلیا تعیین تکلیف کُنه. میا دا معلوم کنه چُقندر هرکی چندی کینه داره. میا دا به اونهایی که فگر مونَن بَبِن سدِ سکندر، نوشون بِده اَ یگ خار خَسَگ هم لق و پَق تَرَن. میا دا بَشوره و بَبُوره. شاید چشم کسی وا بِبا و عقل کسی سرجاش بیا.
سیل کَمَرهایی ر توگ هازی بو که وا هزارتا ماشین دَلو هم نَمشاست اَ جا توکوم بِدی. هزارتا جوز رَخت و وی و چنار ر میورد. گُله به گُله همون چون هایی که پاری‌ها حدود ربار ر بیکه بَن و چَنگو بزی بَن جمعامبو. پنداس مفتا پشت چَنگو اِستل موبو. پوگسرش چنار و وی و جوزرخت گیر مِکرد و دریا موبو. دریای سیل بالا میامو و لَمپَر مِزی مین در و باغ. سیل اوو لا درختا ویاش موخورد. دیم سیل یک گرمافون که هنوز قوّه‌ش تَمون نَببّو دور مچرخی و واس خودش موخوند. سیل اونچی دَبو ر لِه و لَوِردَه مِکرد. لِه دا دو زرعی درختا بالا میامو و هیچ نوشونی ا مرز و رد و راه نَم‌موند. اون‌وَخت مَردُن تِنها کاری که موتونستن بَکونن بووریتَن بو. اَندی دریای سیل بتاروندِشون که پاریها بشویَن تول کوه. اون بالا هانستَن؛ اَ دست بشویَن همه چی ر سییر بَکِردَن. اوویی که پشت چَنگو جمعابو، بعد اونکه تَمان جار ضِئی روزگار مِکرد و کارش تمون موبو؛ یگرا مِشکست و پر زورتر رامِفتا و سرازیر موشو. اِسَه اُنچی سر راه دَبو ر موکوفت، لِه لَوِرده مِکرد.

شربونو که دا مین ده بَشوبو. واهِستا و پُگ سرشِ بپئی، بَدی سیل دیه دنبالش نَمیا. مین دلش بوگود: چدو اینَه منِ مِخواست بتارونه؟ چشم بَدیش به من بفتیه. اونه اَ دیگ‌شو که دا اِلاهه صُب خِو به چشمم نیامو. اینم اَ روزش که پنداری آخر زمون بَبِه. «هیچَم فکر نکرد وَختی اَ جاش پابه یک  اَندی اَ روز بَشوبو». خاب همیشَگ حق بجانب اونئیه که فکر مونه باست با.
بَشو کَش گلِه‌بار اون بالا ویگید هانِست. همه بَزی‌بَن به کوه. اَ اون بالا بِهدر مِشاست سییر کِردَن. اونه‌ئی که ا مین ربار میامو اوو نَبو. قیل بو. سیاه عین اِزغال بونی. ریگ بو، شن بو، سنگ و سولوم بو، همِش سیاه. هیچی هایی بو که همه‌چی مِشاست واش بووکّن، الا سیل.
شربونو بوگود: اینه قیله. سیل سیاه بیامِه، بخت همه ر سیاه مونِه. درخت ر توگ هامزِنه مثل پرکاه. کَمَر ویمگیره که هزارتا مرد نمتونِه اَ جا توکوم بِدن. دیم هم مولولِه، همه جا ر مِمالونِه. زیونیش که اَ حد بُگذِشت اُمهَل وامِلِه موشو.
یکی که اون واتِرک نِستِه بو وا کنار دستی‌ش بوگود: پنداری اشکبوس اونَئی ر که بَبُردِه بو مین کوه بند بَگشی بو، اسمش کی بو؟ همونَه فراری بَبِه. اِسَه مِخوا دنیا رِ سراگیره.
اون یکی بوگود: دِ خفه بِبا. زبونته گاز ویگیر. اشکبوس دیَه کی بو.
دوراهه بوگود: همونئی که یکی ر بَبُردِه بو مین دماوندِکوه سربَرکَت اووزون کِرده بو کی بو؟ همونَه.
اون یکی بوگود: زَرتاک ر موگی. اونه ر اشکبوس نبرده بو اووزون کُنه که. اونه ر گیب گودرز بَبُرده اونجه زمین زی‌شِه. به اونَه چه. اینَه بلایه نازل بَبِه. اَ دستی مَردُن پوگسرِ هَمدیه گب بَزیَن و غیبد کِردَن. مال اونَه‌یه.
رفیقش بوگود: مرد حَساب گب باد هوایه، اینَه داره دنیا ر سرام‌گیره. اُمهَل تو موگی مَردُن گب بَزیِن.
اون یکی بوگود: واس تو گب باد هوایه، واس شماهایی که هیچی سرتون نَمبا. واس اونهایی که زبون گوشت و قُمبیل پوسته، کِتار بَگشیَن آسونه. زار و زندگی مَردُن ر وا همین گَب‌ها به باد مِدین، اومهل خودتونه بی گناه هم مودونین. اینَه نتیجه اعمال همه تونِه. اینَه‌یه اونچی که امثال تو لایق شِه.
این یکی بوگود: خاب این اَندی توم اون رُسبون و رِشمه بَپوسی و الهان اونئیه که اوزون کرده بَنِش وِل بَبِه بیرون آمِه دا حساب همه ر بَرسِه.
همین جور بوگو نوگو مِکِردَن که یگ دَهبه همچه برقگی بَزی که دنیا ر روشنا کرد. پگسرش اون‌چنون آسمون قرومبَه‌ئی بیامو که همه اَ ترس رو زمین دَخوتَن و بعدش پابَن هرکی به یگ وَر ِمدویی و هوار مِگشی. این یکی وا اون یکی بوگود: نوکم، بیا بین الهان سرامِرسِه.
سیل سیاه بیامِه دا نُشون بده سیاه دلی سیری چنده. اِسبیه چشم و سیاه دُهون بَن یانی چی. اِسَه بپئین که دا نتیجه اعمال تونِه بینین.
شربونو که اَ آسمون قرومبَه بندِ دِلِش بووسی، چشم واکرد و بَدی همه جا خلوَته. فقد مین ربار سیل سیاه دیم هم مولولی، همه چی ر ممالوند و موکوفت و موشو. لِه و شن و قُلبه سنگ  و کمر دا زیر ده همه جا رِ سَراکِه. فقد سمتِ ده‌جو، اون بالا مالاها یک تیگ سالم بمونده و اونورِ ربار دا نزدیگ نوجو لِه بَزیه و اونچی دَبو دَنی‌بو ر یا نفله کرده یا داره مونه.
گیج و ویج بو. چشمش غیر یک عالَمی که داره کوفه کلبِردَه مِبا رِ نَمدی. دنیایی داشت پُشت‌دیم موبو و مَردُنی که فقد فرار مِکردَن. بی اینکه فکر کنن کوجَه مِشن و آخر عاقبت شون وا این سیل چی مِبا.
شربونو نِسته بو و یگ دل سیر سِییر مِکرد. واس آدمی که هیچی نداره دا اَ دست بده؛ چه توفیری مونه اَ هوا سیل بیا یا مِرواری. وَختی همه چی تَمون بَبِه، آخر سرش بِهدر اَ اول کار نیه. شایدم مثل دورَه اولش- آخرشِه، یا اینکه آخرش- اولش. یانی ساعد که دوازده مِبا، تمون بَبِه یا شروع مِبا؟
همون جور اَندی سیل ر سییر کرد که بَدی سرش گیج موشو، عالم دور سرش مِچرخی. بدی سیل گو و گوساله ر، بُز و میش ر، خر و قاطر ر توگ هازیه و داره موبوره. جلو همه یگ گوساله شایدم وَرزو، رنگش عین طلا مِدِرخشی. همچه بو که پنداری سوار سیله و داره موشو. خودِشه بدی که سوار اون گوساله یه. چادرشِه کمرش دَبِسته، اون چارقد تُرکِمَنی سرش، بال چارقد مین هوا توو موخوره. بوی سیل دَپیتِه مین دماغش. انگار هزارتا تکه کُندر ر زیر دماغش دود کردِن. او بَبُّو شاه نه ملکه گوو سوار یا سیل سوار. سوار گوو بو و رو سیل هُرتَنگ کِشی وامخورد و موشو. خودش بِهدر ا گوو سیل سوار بو. گو ماق مِگشی، ا رو سنگ و سولوم موپری و موشووَن. برق تن او و گوو یکی بو. هردو مِدِرخشیَین. سیاهی سیل اینجه افضل نَبو. دست اش ر مین هوا توو مِدا و رَجز موخوند. اِسَه گوشتش نون تون و خونش اوو تون. سگ تون خون موخوره و ماهر لا تیر سفت خونه تون مرگیجَه. دا عالم عالمَه همینه‌یه و غیر اینه نیه.
صداش وا صدای سیل یکی موبو. دیم‌ش گل دراِنداخته بو و سرازیر موشو. مِرازون بِنداخت مین در و باغ. لا درختا قِلاژ موخورد. یگ هالَگ گز ر بشکست و خلال دندون کرد. هال گز گوشه لِووشِه‌ش دَبو. پاری موسوم واس خودش آواز هم موخوند. اَندی عیش بِش بَرسی بو که اَ » کُن فِیکون» ا «کَلبِردَه» بَدِش هم نمیامو. بِهل بِبا. چندی هُرتَنگ‌کِشی خواصیه یه. وَچَه بَم هَمِش دلم مِخواست بِشم هُرتَنگ‌کِشی واخورم، هیچ وَخت نِهشتَن. اِسَه الهان دلی اَ عزا درمیورَم. قربون دنیای رنگ و وارنگ. گووی که فقد عکسش ر مین اونجئی که  وچه ها ر موبورن واس وازی بدیِم، به همه عالم مِه‌اِرزِه. اگه یگ بَسوفَگ هم دَبو دیه نوگو. چه عیب داره، همین چووَگ گز هم کِفاف مونه. دلت که خوش‌با دهون‌تَم شیرینه. چو گز هم عین گز اِسباهونه. اَندی شیرین که چی بوگم، به همه عالم مِه‌ارزه.
آسمون دو دستی، نه هزار دستی مِباری. وارون مثل دُمب اسب میامو. پنداشتی نَمخوا وا زمین صلح و صِفا ببا. یکی که اَ پی کوه رد موبو، بدی یک گوله جُل و جِنده اونچون لولَه بَبِه. بوگود بِشم بینم اینه دیه چیه. نزدیک که آمو بدی آی داد بیداد. هوار بَگشی بدوئین یحتمل اینجَه یکی بَمُرده. دو تا مرد اَ پشت خونه صوفی یک لَد در رِ کُراکِندَن و بدوئیَن. شربونو ر دِنان سرلَد و بَبُردَن.
بیامن دا برسیَن دَمِ تکیه. دوتا زن بیامَن نیگا کِردَن، بوکَّن اینه که زندیِه. بَبُرین مین زنونه. مین تکیه سگ صاحابشه نَمشناخت. اَ دستی شلوغ پولوغ بو. تمان زنها گِلی  و شُلی. مثل موش اوو وَرکِشیَه. بو عرق تن و کووش و نَم، قَر و قاتی بو. هرکی یگ هیچی موگود.
یکی صداش ر بِنداخته بو مین سرش: چارتا چولو مین لون مرغ دَبو. حیف اَ دست بشو.
اون یکی موگود: علف‌ها ر تازه کِر دَبِسته بَم. بینی چدو بَبُو.
یکی دیَه موگود: اون خروس گل باقالی، اون چِل‌تاج که اَندی قشنگ بو، بَشویم بیگیرمِش بوورید. خوبه بشوبا گلِ درختی جی‌ئی. خدا کنه سیل نبرده باشه.
یگ دختر وَچه بَلَگ بکرده بو یکسر گیریه مِکَرد. میگه مِشاست ساکت کِردَنِ‌ش. یگ عده دورشِه بیکِه بَن بینَن چب‌شِه.
دُخدر وَچَه موگود: من عروسگ‌مِه مِخوام.
واپرسین کدوم عروسگ؟
بوگود: همون عروسگ که لا چَپَر لونَه داشت. سیل لونش رِ بَبُرد. الهی سیل بمیره. الهی اونئی که سیل ر بیورده دلش درد ویگیره سَقد بِبا. اونچی مِخواستن آروم کُننِش، نَمشاست که نمشاست. موگود: عروسگ خودم بو. من عروسگ مِه مِخوام. یکی دو تا سرش داد بَزین که بسته دیَه.
دُخدر وچه بوگود: الهی همه تون بیشین زیر سیل، قربون عروسگم. من عروسگ قشنگگم ره مِخوام. مال خودمه.
یگرا ا بِخ زنونه یکی سمت اون وَچه تنوره کِشون راهِفتا. شِلنگ تخته مِنداخت، دستش ر مین هوا توو مِدا و میامو که؛ یگرا به شربونو که اون میون وسط سَرلَد دَبو، توگسون دیگید. وسط جِماعد مثل چنار پئین‌آمو. زنها قیَه بگشین و صدا خنده هاشون ا رو سیل رد بَبُو و دا اون دست ربار بَشو.

ادامه دارد ….

معنی چند لغت به گویش کیلانی:

دووَه: خاگ رُس سفید رنگ پوشش پشت بامهای کیلان
قُرچاق: قوی، پر زور
هَوار: آوار، همچنین نعره و فریاد
کوفه کلبِردَه: نیست و نابود
رِی: چهار من، واحد اندازه گیری، در مقیاس سطح- هر من 100 متر مربع
دست‌برار: دوست پسر
 دست‌خوبار: دوست دختر
کِتار: چانه
بَروکیَن: تراشیدن
تُرکو: جوانه درخت میوه
خوشِه دونَه: جمع آوری خوشه های باقیمانده گندم یا جو بعد از برداشت.
شوندُر: تکانهای شدید و پیوسته
غَربیل: غربال، الک هایی بافته شده از روده حیوانات برای پاک کردن حبوبات
شولتوگ: شلتوک، دانه های غلیفدار برنج
کُزِل: دانه های غلیفدار گندم یا جو
اِندووَگ: چوبهایی تراشیده شده پوشش بین تیر سقف خانه
هاشو: فرو رفت
پِنداس: خاشاک جلودار سیل
کَمَر: سنگ بزرک
چَنگو: بافه هایی از ترکه در بین ستونهای چوبی که برای کنترل آب رودخانه و تغییر مسیر آن می ساختند.
لَمپَر: موج آب
ویاش: موج
لِه: گل و لای کف جوی و رودخانه.
چشمِ بَدی:
توگ هامزِنه: به دهن گرفتن
سربَرکَت: آویزان بودن از پا
قُمبیل: لُپ
پُشت‌دیم: پشت و رو
هُرتَنگ کِشی: اَلا کلنگ
لِووشَه: لب
عیش بِش بَرسی بو: خوشحال بود
بَسوفَگ: آبنبات چوبی
کُراکِندَن: از پاشنه در آوردن در (کُر: پاشنه در)
پشت خونه صوفی: محله ای در شرق کیلان
کِر دَبِستَن: بند بستن بافه های علوفه
بوورید: فرار کرد
بَلَگ بکرده بو: گریه و زاری بدون توقف کودک
عروسگ: پرنده ای خوش و خط و خال (احتمالن سهره) همچنین بازیچه دختربچه‌ها
سَرلَد دَبو: مرده بود. «سر لَد دَننِ‌د: به کنایه یعنی بمیری»
توگسون دیگید: سکندری خورد

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: